O Forum | O Gdańsku | O Heweliuszu Inni o Forum
Gdańskie Forum Dialogu Nauki i Religii im. Heweliusza jest nieformalnym stowarzyszeniem pracowników nauki, teologów, nauczycieli i tych, których łączy przekonanie, że dialog nauki i religii jest nie tylko możliwy ale wręcz stymulujący dla rozwoju obydwu dziedzin ludzkiej aktywności. Celem działalności Forum Heweliusza jest szerzenie wiedzy z pogranicza tych dziedzin, a przez to przeciwstawienie się naturalistycznym i materialistycznym przekonaniom i przesądom o sprzeczności twierdzeń naukowych i religijnych.
Zdaniem członków Forum, naukę i religię winno łączyć przede wszystkim uczciwe dążenie do poznania prawdy, przy czym ludzie nauki koncentrują swoje zainteresowania na sferze materialnej, zaś teolodzy na sferze duchowej. Z tego względu ich metody badawcze mogą różnić się, choć nie jest to warunek konieczny – o czym świadczą osiągnięcia takich dziedzin nauk granicznych, jak archeologia biblijna.
Ponadto, nie jest prawdą, że sfery nauki i religii są sobie przeciwne lub koniecznie wrogie. Świadczy o tym choćby historia nauki, szereg wielkich badaczy natury, będących jednocześnie aktywnymi teologami, duchownymi oraz aktywnymi religijnie świeckimi. Warto przypomnieć, że Kopernik, Galileo, Newton, Ampere czy Kepler byli osobami głęboko religijnymi i uczonymi których wpływ na nowoczesną naukę i kulturę jest nie do przecenienia. Jednym z nich był Jan Heweliusz, którego imię przyjęło Forum – wybitny astronom i aktywny członek Rady Kościoła Św. Katarzyny w Gdańsku. Wszyscy oni opanowani podobnym kantowskiemu podziwem dla regularności i porządku we Wszechświecie poświęcili swoje życie badaniu ich genezy oraz poszukiwaniu śladów jego Autora.
Wielu sądzi dziś, że nauka czerpiąca z Oświecenia uwolniła nas od przednaukowych przesądów religii, a w szczególności od Chrześcijaństwa. Powszechnie naucza się, że Kościół z uporem i zapałem walcząc o akceptację swoich poglądów, stał się ostoją zacofania i niewiedzy. Czy właściwie odczytana historia rozwoju „zachodniej” nauki potwierdza te sądy? Najnowsze badania historyczne rozwoju nauki rzuciły wiele nowego światła na rolę jaką religia odegrała zarówno w hamowaniu jak i stymulowaniu rozwoju nowoczesnej nauki. Jest dziś jasne, że przekonanie o śladach Stwórcy w naturze było niezwykle płodnym stymulatorem rozwoju nauki i technologii w przeszłości, i jest nim nadal dzisiaj – o czym świadczy bujny dziś rozwój badań związanych z teorią inteligentnego projektu, zasadą antropiczną (Anthropic Principle), teorią nieredukowalnej złożoności czy też ze sprzecznością teorii ewolucji z teorią informacji.
Forum Heweliusza w przeświadczeniu tego, że „prawda” zwycięża i „wyswobadza” opowiada się za umożliwieniem przedstawienia swoich racji różnym opcjom oraz za przeprowadzeniem uczciwej dyskusji, w duchu tolerancji i zrozumienia dla różnic religijnych i światopoglądowych, tak dobrze zakorzenionych w historii wielokulturowego Gdańska.
Gdańsk - panorama Starego Masta
Gdańsk po raz pierwszy wzmiankowany był w 997 roku, w związku z wizytą na Pomorzu biskupa praskiego i misjonarza św. Wojciecha. W kolejnych stuleciach rezydowali tu słowiańscy książęta pomorscy. W 1308 roku Gdańsk podstępem zdobywają Krzyżacy i ustanawiają swoje rządy. Krzyżacy nie tłumią rozwoju gospodarczego miasta. Gdańsk przystępuje do Unii Hanzeatyckiej w pięć lat po jej powstaniu w 1356 roku. Osiedla się tu ludność mieszczańska z Niemiec. Przez długi czas miasto próbuje bezskutecznie wyzwolić się spod surowych rządów krzyżackich.
Średniowieczny dźwig portowy - Żuraw
Po wojnie polsko-krzyżackiej na mocy Traktatu Toruńskiego (1466 r.) Pomorze i Gdańsk zostają wcielone do Polski. Miasto otrzymuje liczne przywileje i autonomię, dzięki poparciu udzielanemu Polsce w wojnie z Krzyżakami. W kolejnych wiekach następuje dynamiczny rozwój Gdańska, który dzięki korzystnemu położeniu u ujścia największej polskiej rzeki Wisły czerpał ogromne zyski z handlu morskiego. Głównym towarem handlowym było polskie zboże. Kupcami byli głównie Holendrzy. W niektórych okresach Gdańsk pośredniczył w aż 80% obrotów Polski z zagranicą. Mieszczanie gdańscy zarezerwowali sobie wyłączność w pośredniczeniu między szlachtą polską a kupcami. W XVI wieku dochodziło do sporadycznych zatargów z królami Polski, którzy chcieli czerpać większe korzyści z handlu, jednak nie doprowadzili oni do zmiany sytuacji.
Obraz w Ratuszu Gdańskim symbolicznie przedstawiający Bożą opiekę nad miastem
Edykt króla Zygmunta Augusta (1557 r.) o tolerancji sprawia, że do Gdańska sprowadzają się w poszukiwaniu wolności religijnej bogaci mieszczanie z Niemiec, Niderlandów, Szkocji i innych krajów Europy Zachodniej. Po rozpowszechnieniu się idei reformacji większość gdańszczan przechodzi na luteranizm. W 1632 r. drukowana jest w języku polskim Biblia Gdańska, podstawowy przekład dla polskich protestantów przez kolejne 300 lat. W okresie świetności Gdańsk stał się niezwykle bogatym i ludnym miastem liczącym na początku XVII wieku prawie 75 tys. mieszkańców. W XVII stuleciu miasto jednak dosyć mocno ucierpiało na skutek wojen polsko-szwedzkich. Kolejne stulecie było okresem schyłku świetności Rzeczypospolitej. Gdańsk w tym okresie również ponosi ogromne straty przez poparcie udzielone królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu i na skutek blokady miasta przez Prusy.
Renesansowe kamieniczki przy Długim Targu i Ratusz
Pod koniec XVIII wieku miasto w drugim rozbiorze zostaje przyłączone do Prus i pozostaje w tych granicach do końca I wojny światowej. W tym okresie do Gdańska powoli docierają zdobycze cywilizacji: kolej, wodociągi, kanalizacja, elektryczność, tramwaj, gazownia. Na początku XX wieku powstaje Politechnika Gdańska. W 1918 roku Pomorze Gdańskie przyłączone zostaje do Polski, a w 1920 roku Gdańsk odzyskuje status Wolnego Miasta. Wśród ludności niemieckiej rosną jednak nastroje nacjonalistyczne. Właśnie w Gdańsku padają pierwsze strzały II wojny światowej, kiedy zaatakowana została polska jednostka na Westerplatte. Chociaż Gdańsk przetrwał wojnę bez większych strat, to został prawie doszczętnie zniszczony przez Armię Czerwoną.
|
|
Po wojnie na miejsce dominującej ludności niemieckiej w Gdańsku osiedlają się Polacy. Odbudowane zostaje Stare Miasto, a Gdańsk staje się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Właśnie tutaj, w Stoczni Gdańskiej, narodził się w 1980 r. ruch „Solidarności”, który przyczynił się do zaistnienia pozytywnych przemian demokratycznych w tej części Europy.
Stocznia Gdańska
Gdańsk jako potężny ośrodek handlu był miejscem gdzie przez wieki stykały się ze sobą różne kultury i światopoglądy. Obok siebie żyli Polacy, Kaszubi, Niemcy, Holendrzy, Żydzi; katolicy, luteranie i menonici; kupcy, szlachcice, mieszczanie i zakonnicy. W interesie miasta leżało dążenie do zagwarantowania pokoju i wolności dla wszystkich. Z Gdańska pochodzili wybitni naukowcy jak Farenheit i Heweliusz; myśliciele, jak Schoppenhauer i politycy, jak Lech Wałęsa.
 |
 |
Jan Heweliusz urodził się 28 stycznia 1611 roku w Gdańsku w luterańskiej rodzinie patrycjuszowskiej, która od pokoleń zajmowała się warzeniem piwa. W 1618 roku rozpoczął naukę w gdańskim Gimnazjum Akademickim, gdzie pobierał prywatne lekcje u Petera Krügera, profesora matematyki w Gimnazjum Akademickim, który upowszechnił w Gdańsku logarytmy Neppera. Jan wykazywał zdolności matematyczne, malarskie i manualne. Profesor Krüger wprowadził Heweliusza w świat astronomii obserwacyjnej i konstruowania instrumentów naukowych.
W 1630 roku Heweliusz rozpoczął studia prawnicze i ekonomiczne na Uniwersytet w Lejdzie. Prawo jednak nie pociągało Heweliusza, a astronomia nie stała w Lejdzie na wysokim poziomie. W 1631 roku udał się więc do Londynu, a następnie, w latach 1631-1634, podróżował po Francji. Po powrocie do Gdańska w 1634 roku Heweliusz zajął się prowadzeniem browaru oraz zgłębianiem praw miejskich. Rok później pojął za żonę Katarzynę Rebeschke, na której posag składały się dwie kamienice z browarem sąsiadujące do domu i browaru Heweliuszów. Rozpoczynając swą miejską karierę, Jan został przedstawicielem parafii św. Katarzyny, a w 1641 roku - ławnikiem swej dzielnicy, Starego Miasta. Natomiast w 1651 roku, gdy był już znanym astronomem, stał się dożywotnim członkiem Rady Miejskiej, jednym z pięciu rajców Starego Miasta.
Po śmierci ojca w 1649 roku Heweliusz połączył browary, a na dachach trzech kamienic zbudował obserwatorium. Browar Heweliusza produkował mocne piwo jopejskie, sprzedawane podobno nawet w Anglii. Pierwsze obserwatorium Heweliusz urządził na poddaszu swej kamienicy. Były tam lunety, których część soczewek Heweliusz szlifował samodzielnie, a także kwadranty, sekstanty i oktanty - przyrządy służące do pomiarów odległości kątowych między ciałami niebieskimi. Heweliusz wynalazł peryskop oraz zbudował największy w jego czasach teleskop, długości 50 metrów. Jan pasjonował się obserwacjami księżyca. Wyniki pracy opublikował w swym dziele "Selenographia sive Lunae descriptio" (Selenografia, czyli opisanie Księżyca), które przyniosło mu rozgłos. W pracy tej opisał 550 różnych plam księżycowych nadając im nazwy. Obliczył także z dużą dokładnością i trafnością wysokości gór księżycowych. "Selenographia" została przez ówczesnego papieża Innocentego X uznana za dzieło heretyckie.
Heweliusz zajmował się także plamami na słońcu, przejściem Merkurego przez tarczę Słońca, Saturnem oraz kometami. Stworzył katalog gwiazd stałych, zawierający 1888 pozycji. Wyodrębnił i nazwał nowe gwiazdozbiory, w tym Jaszczurkę, Lisa, Psy Gończe, Rysia, Sekstans i Tarczę Sobieskiego, które zachowały się po dziś dzień. W 1662 roku zmarła żona Heweliusza. Po rocznej żałobie astronom poślubił Elżbietę Koopmann z bogatej rodziny kupieckiej. Była mu odtąd towarzyszką życia do ostatnich jego lat i pomagała również w prowadzeniu obserwacji.
Tablica pod pomnikiem Heweliusza w Gdańsku
Heweliusz zmarł w dniu swoich 76 urodzin, 28 stycznia 1687 r. Jego katalog gwiazd został wydany pośmiertnie przez wdowę po Heweliuszu w 1690 roku.
Poles hope to reestablish Gdansk tolerance
Data: 13 czerwca 2005 • Źródło: Science and Technology News • Język: angielski